( هيكل ) كه داوود و سليمان ( ع ) براى بنى اسرائيل بنا نمودند ، و خدا آن را خانه مقدس ايشان قرار داد ) شروع نموده و متذكر شده است . آن گاه كلام را به مناسبت ، به مقدرات بنى اسرائيل كشانده ، از عزت و ذلت آنان و اينكه خداوند در هر روزگارى كه او را اطاعت مىكردند سربلندشان مىكرده ، و هر وقت كه از در عصيان در مىآمدند ذليل و خوارشان مىساخته ، سخن گفته و نيز كيفيت نزول كتاب بر آنان و پيرامون دعوت آنان به توحيد و نفى شرك توضيح داده است . سپس به همين مناسبت كلام را به وضع اين امت معطوف ساخته ، كه بر اين امت نيز كتاب نازل كرده پس اگر اطاعت كنند اجرا مىبرند ، و اگر عصيان بورزند عقاب مىشوند ، و ملاك كار ايشان مانند آنان به همان اعمالى است كه مىكنند ، و به طور كلى با هر انسانى بر طبق عملش معامله مىكنند ، و سنت الهى در امتهاى گذشته نيز بر همين منوال بوده است . پس آن گاه حقايق مهم و بسيارى از معارف مربوط به مبدأ و معاد و شرايع عامه از اوامر و نواهى و غير آن را بيان مىكند . و از آيات برجسته ، در اين سوره آيه شريفه « قُلِ ادْعُوا اللَّه أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَه الأَسْماءُ الْحُسْنى - بگو چه خدا را بخوانيد و چه رحمان را ، به هر نامى كه بخوانيد براى او است اسماى حسنى » « 1 » و نيز آيه « كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ وَهَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ وَما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً - هر يك از طايفه مؤمن و غير مؤمن را از عطاء پروردگارت مدد مىرسانيم و عطاء پروردگار تو ممنوع نيست » « 2 » و نيز آيه « وَإِنْ مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا نَحْنُ مُهْلِكُوها - و هيچ قريه اى نيست مگر آنكه ما هلاك كننده آنيم » « 3 » و همچنين آيات ديگر ، است . * ( « سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِه لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ . . . » ) * . كلمه « سبحان » اسم مصدر از ماده تسبيح به معناى تنزيه است ، و همواره به طور اضافه استعمال مىشود و در تركيب ، مفعول مطلقى است كه قائم مقام و جانشين فعل است ، بنا بر اين تقدير « سبحان اللَّه » « سبحت اللَّه تسبيحا » است يعنى خداى را تنزيه مىكنم تنزيه كردن مخصوصى ، و آن تنزيه و مبرى ساختن او از هر چيزيست كه لايق ساحت قدسش نباشد .

--> ( 1 ) سوره اسرى ، آيه 17 . ( 2 ) سوره اسرى ، آيه 20 . ( 3 ) سوره اسرى ، آيه 58 .